پست مدرنیسم یا همان پسانوگرایی جریانی است که الارقم پشبرد چشمگیر آن در قرن 20 و 21 هنوز نمی توان تعریف جامع و قاطعی پیرامون معنا و کار بست عمومی و اختصاصی آن ارائه داد. چرا که هنوز با خود در جدال است و آنگونه که باید دارای شکل و مضمون جامعی که بتوان آن را در غالب توصیفی بیان کرد قرار نگرفته است.
به همین دلیل در تعاریفی که از پسامدرنیسم ارائه می شود تناقضات و اختلاف نظرهای بنیانی وجود دارد و هر توصیف، بیانی است که از دیدگاه خاص و جهت گرفته ی توصیف کننده القاء می شود. در واقع می توان چنین گفت که پسامدرنیسم مجموعه ای است گسترده از ایدئولوژیها و سمت گیری های مختلف که ارتباطی منسجم با هم ندارند و تنها در راستایی التقاتی در حرکت و تکاپو هستند.
در بیانی فکاهی و طنزگونه شاید بتوان گفت پست مدرنیسم تنها به معنی پس از جریان مدرن و مکتب بعد از مدرن معنا پیدا می کند و به چیز دیگری که بتوان از آن در غالبی یکپارچه و مضمونی متحد و مکتبی منسجم یاد کرد.
عده ای از متفکران و نظریه پردازان، پست مدرن را ادامه ی مدرنیسم می دانند و آن را مرتبت با تجربیات و دست آوردهای مدرن بر می شمارند و بر این عقیده استوارند که پست مدرنیسم ادامه ی منطقی مدرنیسم است و رابطه ی مشترکی در این دو مکتب ارائه می دهند. و پاره ای دیگر پست مدرنیسم را در مخالفت با مدرنیسم می دانند و آن را به مصابح دیواری در رویاروی مدرنیسم می دانند گویی پست مدرنیسم برای نفی تفکرات و بیان مدرن پا به عرصه ی وجود می گزارد.
ظاهرا مفهوم پست مدرنیسم را اولین بار نویسنده ای اسپانیایی به نام «فدریکو وی انیس» در سال 1934 در اثر ادبی از خود به نام «گزیده ی شعر اسپانیولی» به کار برده است و از آن در تشریح واکنش نسبت به مدرنیسم استفاده نموده است.
اصطلاح پست مدرنیسم، آنگونه که امروزه به کار برده می شود، از سال 1950 در آمریکا و کشورهای اروپای غربی به کار گرفته شد و در پایان دهه ی 1960 به عنوان جنبش فرهنگی و هنری شناخته شده و از دهه ی 1980 گسترش یافت.
پست مدرنیسم جریانی است در مخالفت با آوانگاردیسمی که در جریانات مدرنیستهای قرن 20 دیده می شود و این حد فاصل میان دیدگاه پست مدرنیسم و مدرنیسم است.
از طرفی پست مدرنیسم علاقه ی بسیاری به سنت های گذشته نشان میدهد. حال آنکه مدرنیسم جریانی بر ضد سنتهای گذشته بود. همین نکته باعث شد که بسیاری پست مدرنیسم را در مخالفت با مدرنیسم به شمار آورند. از طرفی پست مدرنیسم در نگاهی که به سنت دارد به شکلی آگاهانه از دلباختگی به سنت و نزدیک شدن به رمانتیسیم دوری می جوید حال آنکه مدرنیسم در خلال دوری گزینی از سنتها دارای نوعی رمانتیسیم فانتزی است.
در عین حال پست مدرنیسم قرابت چشم گیری با اکپسرسونیسم دارد و می توان نشانه های مشابهی بین این دو مشاهده کرد و از طرف دیگر پست مدرنیسم اصول مشترکی چون حقیقت مطلق- وحدت و پیوستگی، و حقیقت مستقل از ذهن را که در مدرنیسم به طور گسترده ای مطرح می شود، نمی پذیرد.
پست مدرنیسم ایدئولوژی مدرنیسم را محافظه کارانه می انگارد و به دنبال نوآوری مداوم و پی در پی و افراطی است و از طرف دیگر بر خلاف مدرنیسم رجوع مستقیم به سنتها را جایز میداند.
پست مدرنیسم همانند مدرنیسم از واقع گرایی گریزان است و تقلید از واقعیت را جایز نمیداند. و اگر هم چنین تقلیدی صورت بگیرد همانند اکسپرسیونیسم با استفاده از نشانه و نمادها بیان می شود نه عینیت واقعی و محتوا گرایی.
به طور قطع پست مدرنیسم به دنبال مدرنیسم متولد شده و برخی از اصول کلی گرایشهای مدرنیسم، همچون کثرت گرایی، التقاط گرایی- خودآگاهی، متن گرایی و خودگرایی را دنبال می کند. ولی دیدگاهی افراطی تر و تندروتر را می پیماید.
آنچه در پست مدرنیسم اهمیت دارد این است که سعی دارد فاصله ی میان فرهنگ توده های مردم و فرهنگ طبقه ی روشنفکر را به هم نزدیک سازد و از تحقیر هنر عامیه پرهیز می کند و به دنبال ایجاد پلی است میان آنچه مدرنیسم آن را هنر ناب می خواند با هنر عامه.
به علت افراط و تفریط هایی که در جریان پست مدرن در خلال این سالها وجود داشته است امروزه تعریفی که از آن می توان داشت تنها جریانی است اجتماعی، انتخابی، هرج و مرج گرا، گریزان از واقعیت، قداست معابانه با اعتدال گرایی در ماوراء الطبیعه.
پست مدرنیسم به عدم پیوستگی و نامشخص بودن در جهان معاصر متهم است. و همواره به دنبال شناخت واقعیتی از خود است.

حمزه فرهادی (ش/م-86)-1